Archive for the ‘Θρησκεία’ Category

h1

Η Μαντόνα και η αποτίμηση της ελαφρότητας

01/07/2008

Κάθε διείσδυση σε ζητήματα «αισθητικής» είναι κάτι που ασχολείται με το υποκειμενικό και γι’ αυτό δεν μπορεί να αποτελέσει βάση για μια κριτική ή διάλογο περί «αισθητικής» γιατί η κριτική δεν γίνεται με δίπολα τύπου μου αρέσει / δεν μου αρέσει ειδικά όταν εγώ αποδέχομαι το δικαίωμα του καθένα να του αρέσει ότι εκείνος θέλει να του αρέσει και αυτό άσχετα από το αν έχω τις ενστάσεις μου για το αν ξέρει γιατί του αρέσει. Προσπερνώ λοιπόν το ζήτημα της αισθητικής, δεν θα ασχοληθώ με το τι αρέσει στον κόσμο ή με το τι «έμαθε» να του αρέσει, αυτό ας πούμε ότι είναι συνειδητή ή υποσυνείδητη επιλογή του καθένα μας ξεχωριστά και ότι εμένα δεν μου πέφτει λόγος.

Αυτό με το οποίο θα ασχοληθώ όμως είναι το πως ο κόσμος, ή καλύτερα κάποιος κόσμος, αποτιμά την αισθητική του και τι είναι διατεθειμένος να κάνει γι’ αυτήν.

Οι συναυλίες, τα μουσεία, οι χώροι που εκτίθεται και παράγεται τέχνη είναι χώροι ή καταστάσεις (situations) που στοχεύουν σε μια «αισθητική απόλαυση». Δεν θα προχωρήσω σε ορισμό του τι είναι αυτή γιατί δεν υπάρχει τελικός ορισμός και όλη η ιστορία της τέχνης είναι μάλλον η ιστορία της αναζήτησης αυτού του ορισμού. Κάποτε αυτή η «αισθητική απόλαυση» παραγόταν από το ίδιο το έργο, το καλλιτεχνικό δημιούργημα ως μικρόκοσμο ή μεγάκοσμο, ως αυτό ή ως άλλο (προσωπικά το προτιμώ ως άλλο), πάντα όμως με αρχή το ερέθισμα από το ίδιο το έργο.

Σήμερα η αρχή αυτής της απόλαυσης δεν είναι το έργο καθαυτό ούτε το αισθητικό μέρος αυτού ως υποκειμενική πρόσληψη, είναι η κατανάλωση του έργου, το να το αγοράσεις σαν υλικό δημιούργημα, σαν μνήμη, ή σαν συμμετοχή. Γιατί αυτό αυτό είναι σημαντικό; Γιατί το να αγοράσεις δείχνει ότι μπορείς να αγοράσεις και αυτό σου δίνει μια ταυτότητα. Το «μπορείς» που γράφω πιο πριν δεν αναφέρεται αποκλειστικά στο οικονομικό κομμάτι, μπορεί να αναφέρεται στην αναμονή ή στην προσπάθεια απόκτησης, όμως σε κάθε περίπτωση αυτό είναι κάτι που αλλάζει τον χαρακτήρα του έργου, τον χαρακτήρα της τέχνης και την σχέση αυτών των δύο με το υποκείμενο του θεατή – αγοραστή.

Αυτό που εννοώ είναι ότι η τέχνη, και μάλιστα όχι μόνο αυτή που είναι προϊόν μιας ποπ, μαζικής κουλτούρας αλλά συχνά και η avant garde,  είναι πλέον κάτι σαν το σαλάμι στο super market που κρέμεται εκεί για να το αγοράσεις και μετά να το φας, όχι να το φας και αν σου αρέσει να το αγοράσεις. Αυτό που αγοράζει κανείς πλέον στον κόσμο της τέχνης είναι λιγότερο το περιεχόμενο ή η «αισθητική απόλαυση» και περισσότερο η συσκευασία, το όνομα, η υπογραφή, το σύμβολο, το status που προσδίδει η κατοχή του έργου ή η συμμετοχή σε αυτό. Το έργο λοιπόν γίνεται ένα simulacrum, ένα είδωλο αποσπασμένο από το περιεχόμενο του, την ουσία του.

Πιο συγκεκριμένα, αυτό που συμβαίνει λοιπόν με την Μαντόνα είναι ότι ο κόσμος αγοράζει ένα «ήμουν κι εγώ εδώ». Ένα εισιτήριο κοστίζει κατ’ ελάχιστον 85 Ευρώ και φτάνει ποσά πολλαπλάσια αυτού. Θα προσπεράσω το αν είναι πολλά ή λίγα γιατί αυτό έχει να κάνει με το πως αξιολογεί κανείς την σχέση ποιότητας-τιμής και αυτό είναι επίσης υποκειμενικό γιατί η αξιολόγηση της ποιότητας είναι επίσης ζήτημα αισθητικής . Θα σταθώ στο ότι εκτός από το γεγονός ότι κάποιος πληρώνει, ταυτόχρονα πρέπει να περιμένει σε μια ουρά χρονικής διάρκειας 7 – 8 ωρών που εκτός της αναμονής το χειρότερο είναι ότι τον ποδοπατούν και τον σπρώχνουν ανελέητα, αν δεν τον βρίζουν κι από πάνω. Την όλη κατάσταση και λογική απεικονίζει ο συμπαθής Ethan, ο οποίος σε ένα δικό του post για την Μαντόνα. λέει,

«Είμαστε μακράν η χειρότερη φάρα στον πλανήτη. Αγένεια, γαιοδουροφωνάρες και μπινελίκια ακόμα και εις βάρος των κακόμοιρων σεκιούριτυ που απλώς έκαναν τη δουλειά τους. Βέβαια για να λέμε τα σύκα σύκα και τη σκάφη…σύκα όσο καλοπροαίρετος και να είσαι με τόση ανοργανωσιά δεν παίζει να μην σου ανεβεί το αίμα στο κεφάλι».

Είμαστε κακή φάρα και είναι γεγονός, όμως όχι επειδή γκαρίζουμε σαν γάιδαροι και αυτό είναι αγενές, αντιαισθητικό ή αντιλειτουργικό. Είμαστε κακή φάρα επειδή στοιβαζόμαστε σαν πρόβατα υποχρεώνοντας μόνοι μας τον εαυτό μας να μπει σε αυτήν την λογική. Δεν υποχρέωσε κανείς κανέναν να περιμένει στην ουρά, μόνοι τους το επέβαλαν στον εαυτό τους όλοι όσοι πήγαν να αγοράσουν εισιτήριο ως χαρούμενοι, αν και λίγο εκνευρισμένοι καταναλωτές. Είναι όμως κι αυτό το μαρτύριο, η υστερία και ο παροξυσμός μέρος της τελετουργίας και της συμβολοποίησης της κατανάλωσης με τρόπο σχεδόν θρησκευτικό και είμαι βέβαιος ότι όσοι το έκαναν το περηφανεύονται.

Έβλεπα έναν τύπο στην TV ο οποίος είχε μόλις πάρει το εισιτήριο και δήλωνε χαμογελαστός και περήφανος, «Περιμέναμε 5 ώρες αλλά όλα καλά τώρα, άξιζε τον κόπο, καταφέραμε και εξασφαλίσαμε το «μαγικό χαρτάκι» και έμοιαζε να το λέει έχοντας αποδεχθεί ότι πρέπει να υποστεί την αναμονή σαν να είναι αυτή το μαρτύριο που θα τον οδηγήσει στην κάθαρση. Άλλωστε όλο αυτό μάλλον δεν διαφέρει και πολύ από το θέαμα που αντικρίζει κανείς στους χώρους των μεγάλων προσκυνημάτων, όπως αυτό της Τήνου όπου πολλοί άνθρωποι ανεβαίνουν μπουσουλώντας στα τέσσερα από το λιμάνι στην εκκλησία της Παναγίας για να εκπληρώσουν το τάμα τους και να δηλώσουν την πίστη τους.

Πίστη στην Μαντόνα…

Advertisements
h1

Περί νηστείας

28/04/2008

«Μα καλά, εσύ δεν νηστεύεις;» μου είπε μια φίλη της μάνας μου θεωρώντας δεδομένο ότι εγώ πιστεύω και για τον λόγο αυτό θα έπρεπε και να νηστεύω.

«Όχι» απάντησα κι εγώ πολύ φυσικά και συνέχισα να μασουλάω το σουβλάκι μου χωρίς ίχνος ενοχής!

«Γιατί καλέ;» είπε σχεδόν σοκαρισμένη χωρίς να περάσει στιγμή από το μυαλό της ότι κι εγώ θα μπορούσα να την ρωτήσω ακριβώς το ίδιο, γιατί να νηστεύω;

«Γιατί δεν θεωρώ ότι αρκεί μια νηστεία για να μου συγχωρεθούν οι αμαρτίες μου» απάντησα και αμέσως συνειδητοποίησα ότι αυτό που είπα είχε διπλό νόημα.

Τα λόγια μου της άφηναν περιθώριο για να εννοήσει άλλο από αυτό που ήθελα να πω και να νομίσει ότι εννοώ πως έχω τόσες πολλές αμαρτίες που δεν με ξεπλένει τίποτα. Πιθανότατα αυτό κατάλαβε τελικά, ίσως επειδή είναι καλύτερο για εκείνη να θεωρεί ότι είμαι ένας κακός Χριστιανός βουτηγμένος στον βούρκο της ακολασίας από ότι ένας κοινός, άκακος άθεος. Έτσι, περίπου αυτόματα επέλεξε να με θεωρήσει το πρώτο χωρίς να σκεφτεί ούτε στιγμή ότι υπάρχει περίπτωση να μην πιστεύω σε αυτό που εκείνη θεωρεί αυτονόητο. Αυτό είναι και το μεγαλύτερο πρόβλημα, όχι η θρησκεία καθαυτή, αλλά όσα προκατασκευασμένα «αυτονόητα» αυτή κουβαλάει και εγκαθιστά στην συνείδηση των ανθρώπων και των κοινωνιών.

Χρόνια Πολλά σε όλους!

h1

Η πρακτική της επιλεκτικής λήθης και η Ορθόδοξη Εκκλησία

31/01/2008

Ακούγοντας σήμερα τον επικήδειο λόγο που εκφώνησε ο μητροπολίτης Θεσσαλονίκης Άνθιμος δεν μπόρεσα να αφήσω να περάσει απαρατήρητη μια φράση που με μαγνήτισε. «Ας περάσει στην λήθη» είπε ο Άνθιμος για το πρόβλημα στις σχέσεις του Χριστόδουλου με τον Βαρθολομαίο και το Φανάρι.

Πριν συνεχίσω πρέπει να ξεκαθαρίσω ότι οι σχέσεις των εκκλησιών είναι κάτι που δεν με ενδιαφέρει και επιπλέον γνωρίζω πολύ καλά ότι δεν είναι δυνατόν ένας επικήδειος να είναι απόλυτα αντικειμενικός αλλά έρχεται πάντα για να συγχωρέσει, να κατευνάσει πάθη και να αναδείξει το απόσταγμα των πράξεων του θανόντος και όχι την συνολική του εικόνα κι αυτό είναι θεμιτό.

Όμως, με αφορμή την συγκεκριμένη περίπτωση, θεωρώ ότι γενικότερα η λέξη «λήθη» είναι πολύ καθοριστική για το πως ένα σημαντικό πρόσωπο περνάει από την καθημερινή πραγματικότητα στην ιστορία και την μνήμη. Αυτό που είπε ο Άνθιμος σήμερα ήταν, λίγο πολύ, ξεχάστε τα αρνητικά και τα λάθη του, κρατείστε τα καλά. Είναι η αυτή η επιλεκτική λήθη η οποία μετά θάνατον καλείται να εξαγνίσει τον νεκρό και να φέρει την κάθαρση που θα διαφυλάξει στην ιστορία την εικόνα του εξιδανικευμένη και αποσπασμένη από τα ανθρώπινα λάθη και πάθη ώστε σε βάθος χρόνου, κι όταν πια κανείς δεν θα θυμάται, να γίνει ένα σύμβολο (simulacrum) που θα είναι αποσπασμένο από το φυσικό πρόσωπο. Αυτός άλλωστε είναι και ο λόγος που η αγιοποίηση έχει ένα χρονικό περιθώριο 100 χρόνων πριν επικυρωθεί, καθώς αποσκοπεί σε αυτού του είδους τη λήθη και τον εξαγνισμό που έρχεται μέσα από τον χρόνο και την σταδιακή αποφόρτιση του νεκρού από οτιδήποτε μεμπτό.

Η εκκλησία, μέσα από την διαφύλαξη της εικόνας των νεκρών της, έχει βρει τον τρόπο να μεριμνά για το μέλλον της και την μελλοντική εικόνα της. Καθώς είναι ένας προσωποκεντρικός οργανισμός όσο κι αν το αρνείται, γιατί εξαρτάται από τα πρόσωπα που την διοικούν τα οποία όχι μόνο συγκεντρώνουν υπερεξουσίες αλλά γίνονται σύμβολα η διαφύλαξη μιας ιδανικής εικόνας του θανόντος συμβάλει στην διαφύλαξη της εικόνας του ίδιου του θεσμού της εκκλησίας και των προσωποπαγών θεσμών του.

Επιπλέον η συμβολοποίηση (αγιοποίηση σε κάποιες περιπτώσεις) αποσκοπεί στην χρήση του προσώπου συμβόλου ως παράδειγμα. Άλλωστε ο εκκλησιαστικός λόγος είναι από τη φύση του σχεδόν αποκλειστικά παραδειγματικός, γι’ αυτό και ο λόγος του Χριστόδουλου ήταν γεμάτος ανέκδοτα και παραβολές. Όμως στον εκκλησιαστικό λόγο το παράδειγμα είναι πάντα παράδειγμα προς μίμηση, ποτέ προς αποφυγή κι αυτό είναι ένα θεμελιώδες λάθος. Η απογύμνωση του προσώπου από τα λάθη του και η συμβολοποίηση της «καλής» πλευράς του στερεί σε κάποιους την ευκαιρία να μάθουν από τα λάθη του ακριβώς επειδή δεν θα μάθουν ποτέ τα λάθη του. Ο Χριστόδουλος θα περάσει στην συνείδηση των χριστιανών σαν ένας «καλός αρχιεπίσκοπος» και μελλοντικά θα συμβολοποιηθεί από την εκκλησία η οποία θα προβάλει μόνο αυτά που θεωρεί ως θετικά του στοιχεία, τα ηγετικά του χαρακτηριστικά και το φιλανθρωπικό του έργο. Η εξουσιομανία του και ο λαϊκισμός, ο πολιτικός παρεμβατισμός, στοιχεία καταφανή και για τους ίδιους τους χριστιανούς καθώς και πολλά λάθη του θα ξεχαστούν από το ποίμνιο όπως προέτρεψε ο Άνθιμος και οι μελλοντικές γενιές ορθοδόξων θα αναγνωρίζουν στο πρόσωπο του ένα μεγάλο ιεράρχη. Κι αν αυτό μας λέει κάτι για το πως το παρόν θα διαμορφώσει το μέλλον μέσα από την επιλεκτική λήθη, μάλλον μας λέει πιο πολλά για το πως το παρελθόν διαμόρφωσε το παρόν.

Κλείνοντας θέλω να πω ότι με αυτούς που φεύγουν δεν υπάρχουν διαφωνίες όμως ας μην ξεχάσουμε αυτές που υπήρξαν γιατί είναι ο μόνος τρόπος να μάθουμε κάτι από αυτές εμείς που μένουμε. Τα παραπάνω που γράφω αφορούν τον θεσμό της εκκλησίας και το πρόσωπο του Χριστόδουλου σαν κομμάτι αυτού του θεσμού. Για την ανθρώπινη πλευρά του θανάτου του έχω ήδη γράψει (click εδώ). Αντίο στον άνθρωπο Χριστόδουλο.

h1

Αντίο στον άνθρωπο Χριστόδουλο

28/01/2008

Μια θεμελιώδης θέση του ανθρωπισμού είναι ότι απέναντι στον θάνατο είμαστε όλοι ίσοι, το μοναδικό κοινό στοιχείο που αναμφισβήτητα έχουμε όλοι είναι η θνητότητα μας. Ο θάνατος είναι κάτι απόλυτο που όλοι είμαστε σε θέση να τον αισθανθούμε, προβάλλοντας στον θάνατο του άλλου το μελλοντικό δικό μας με τρόπο απόλυτο και αντικειμενικό που τον αναγνωρίζει σαν αναπόσπαστο κομμάτι της πεπερασμένης φύσης μας. Αυτή η αναγνώριση είναι κάτι που αφορά τα ένστικτα και όχι την κοινωνική μας κατασκευή. Με βάση αυτό και επειδή, αντίθετα με τους θρησκευόμενους, πιστεύω ότι ηθική δεν χρειάζεται να είναι το προϊόν μιας κοινωνικής κατασκευής που απορρεέι από έναν Θεό και να ανταμείβεται με μεταθανάτια ζωή αλλά είναι δυνατόν να υπάρχει ως κάτι απολύτως ανθρώπινο, ενστικτώδες και ταυτόχρονα ως κάτι αυτοαμειβώμενο σε έναν κόσμο χωρίς θεό ή θεούς, θεωρώ ηθική μου υποχρέωση να πω ένα αντίο στον άνθρωπο Χριστόδουλο, κατά κόσμο Χρήστο Παρασκευαϊδη.

h1

Παραλογισμοί

10/01/2008

tsa.jpg

Χάθηκα, το ξέρω… Αλλά φταίει που η χώρα αυτή μου δίνει τόσο feedback για να γράψω που τελικά δεν γράφω τίποτα… Σήμερα θα κάνω όμως μια απόπειρα!

Παραλογισμός 1: «Σε ευχαριστούμε cancer που σάπισες τον πάτερ» έγραφε μια αφίσα στο κέντρο της Αθήνας και το ρεπορτάζ της TV έλεγε ότι το σύνθημα κάνει κάποιους να θίγονται ως Έλληνες, εγώ λέω ότι ίσως θα ήταν καλύτερα να θίγονται ως άνθρωποι. Περισσότερα εδώ σε ένα post που με κάλυψε απόλυτα.

Παραλογισμός 2: Όποιος δεν καταλαβαίνει ότι το γεγονός ότι η Τσέκου κρατείται δεν στέκει ούτε νομικά, ούτε λογικά, είναι ηλίθιος, εκτός εαν υπάρχουν στοιχεία που αποκρύπτονται από την δημοσιότητα.

Παραλογισμός 3: Τι θα πει δημοσιογραφικό απόρρητο; Ποιος έχει το δικαίωμα να το επικαλείται και πότε; Εδώ μιλάμε για βίντεο που είναι προϊόν υποκλοπής και ο υποκλοπέας πρέπει να διώκεται ποινικά εκτός εάν το βίντεο αποδεικνύει την ύπαρξη κακουργηματικών πράξεων.

Παραλογισμός 4: Ε καλά, τι να λέμε; το γεγονός ότι η κυβέρνηση κάνει business με δημοσιογράφους είναι για γέλια και για κλάματα μαζί.

Παραλογισμός 5: Σε κάθε πολιτισμένη χώρα μετά από ένα τέτοιο γεγονός ή θα είχε τοποθετηθεί δημόσια ο πρωθυπουργός ή θα είχε πέσει η κυβέρνηση.

Παραλογισμός 6: Και καλά, λογικό ο Καραμανλής να κρύβεται αυτές τις μέρες, προσπαθεί να κερδίσει χρόνο μέχρι να κοπάσει η θύελλα, οι υπόλοιποι που είναι;

Παραλογισμός 7: Την όλη ιστορία με τον Ζαχόπουλο πάει να την εκμεταλευτεί ο ΛΑ.Ο.Σ., αυτό δεν είναι παραλογισμός. Ο παραλογισμός είναι ότι την εκτενέστερη ανάλυση για την υπόθεση με το DVD δεν την έκανε ούτε ο Λυκουρέζος, ούτε ο Χατζηνικολάου, ούτε ο Παπανδρέου, ούτε η Παπαρήγα, ούτε ο Αλαβάνος… την έκανε ο Άδωνις Γεωγιάδης!

Παραλογισμός 8: Την μεσημεριανή ζώνη της Ελληνικής TV την απασχολεί περισσότερο η ροζ ιστορία με το εξώγαμο του Πασχάλη παρά του Ζαχόπουλου!

Παραλογισμός 9: Η εξέλιξη των ελληνικών hairstyle όσο καιρό λείπω στην Ολλανδία υπήρξε ραγδαία, ένας στους τρεις πιτσιρικάδες κυκλοφορεί με γλάστρα στο κεφάλι και το μαλλί έχει γίνει ένα υπερεπιτηδευμένο διακοσμητικό στοιχείο στο οποίο κυριαρχεί το τζελ, η λακ ή το σαπούνι και οι τρίχες έρχονται σε δεύτερη μοίρα… Ίσως και το υπόλοιπο κεφάλι με ότι αυτό περιέχει.

Παραλογισμός 10: Η μπάλα που παίζει η ΑΕΚ και ο τρόπος που κερδίζει ο Ολυμπιακός παίζοντας επίσης χάλια!

Ελλάντα… Πόσο τροφή μου δίνεις!!!

Καλή Χρονιά σε όλους!

greek-spacecow.jpg