h1

Η πρακτική της επιλεκτικής λήθης και η Ορθόδοξη Εκκλησία

31/01/2008

Ακούγοντας σήμερα τον επικήδειο λόγο που εκφώνησε ο μητροπολίτης Θεσσαλονίκης Άνθιμος δεν μπόρεσα να αφήσω να περάσει απαρατήρητη μια φράση που με μαγνήτισε. «Ας περάσει στην λήθη» είπε ο Άνθιμος για το πρόβλημα στις σχέσεις του Χριστόδουλου με τον Βαρθολομαίο και το Φανάρι.

Πριν συνεχίσω πρέπει να ξεκαθαρίσω ότι οι σχέσεις των εκκλησιών είναι κάτι που δεν με ενδιαφέρει και επιπλέον γνωρίζω πολύ καλά ότι δεν είναι δυνατόν ένας επικήδειος να είναι απόλυτα αντικειμενικός αλλά έρχεται πάντα για να συγχωρέσει, να κατευνάσει πάθη και να αναδείξει το απόσταγμα των πράξεων του θανόντος και όχι την συνολική του εικόνα κι αυτό είναι θεμιτό.

Όμως, με αφορμή την συγκεκριμένη περίπτωση, θεωρώ ότι γενικότερα η λέξη «λήθη» είναι πολύ καθοριστική για το πως ένα σημαντικό πρόσωπο περνάει από την καθημερινή πραγματικότητα στην ιστορία και την μνήμη. Αυτό που είπε ο Άνθιμος σήμερα ήταν, λίγο πολύ, ξεχάστε τα αρνητικά και τα λάθη του, κρατείστε τα καλά. Είναι η αυτή η επιλεκτική λήθη η οποία μετά θάνατον καλείται να εξαγνίσει τον νεκρό και να φέρει την κάθαρση που θα διαφυλάξει στην ιστορία την εικόνα του εξιδανικευμένη και αποσπασμένη από τα ανθρώπινα λάθη και πάθη ώστε σε βάθος χρόνου, κι όταν πια κανείς δεν θα θυμάται, να γίνει ένα σύμβολο (simulacrum) που θα είναι αποσπασμένο από το φυσικό πρόσωπο. Αυτός άλλωστε είναι και ο λόγος που η αγιοποίηση έχει ένα χρονικό περιθώριο 100 χρόνων πριν επικυρωθεί, καθώς αποσκοπεί σε αυτού του είδους τη λήθη και τον εξαγνισμό που έρχεται μέσα από τον χρόνο και την σταδιακή αποφόρτιση του νεκρού από οτιδήποτε μεμπτό.

Η εκκλησία, μέσα από την διαφύλαξη της εικόνας των νεκρών της, έχει βρει τον τρόπο να μεριμνά για το μέλλον της και την μελλοντική εικόνα της. Καθώς είναι ένας προσωποκεντρικός οργανισμός όσο κι αν το αρνείται, γιατί εξαρτάται από τα πρόσωπα που την διοικούν τα οποία όχι μόνο συγκεντρώνουν υπερεξουσίες αλλά γίνονται σύμβολα η διαφύλαξη μιας ιδανικής εικόνας του θανόντος συμβάλει στην διαφύλαξη της εικόνας του ίδιου του θεσμού της εκκλησίας και των προσωποπαγών θεσμών του.

Επιπλέον η συμβολοποίηση (αγιοποίηση σε κάποιες περιπτώσεις) αποσκοπεί στην χρήση του προσώπου συμβόλου ως παράδειγμα. Άλλωστε ο εκκλησιαστικός λόγος είναι από τη φύση του σχεδόν αποκλειστικά παραδειγματικός, γι’ αυτό και ο λόγος του Χριστόδουλου ήταν γεμάτος ανέκδοτα και παραβολές. Όμως στον εκκλησιαστικό λόγο το παράδειγμα είναι πάντα παράδειγμα προς μίμηση, ποτέ προς αποφυγή κι αυτό είναι ένα θεμελιώδες λάθος. Η απογύμνωση του προσώπου από τα λάθη του και η συμβολοποίηση της «καλής» πλευράς του στερεί σε κάποιους την ευκαιρία να μάθουν από τα λάθη του ακριβώς επειδή δεν θα μάθουν ποτέ τα λάθη του. Ο Χριστόδουλος θα περάσει στην συνείδηση των χριστιανών σαν ένας «καλός αρχιεπίσκοπος» και μελλοντικά θα συμβολοποιηθεί από την εκκλησία η οποία θα προβάλει μόνο αυτά που θεωρεί ως θετικά του στοιχεία, τα ηγετικά του χαρακτηριστικά και το φιλανθρωπικό του έργο. Η εξουσιομανία του και ο λαϊκισμός, ο πολιτικός παρεμβατισμός, στοιχεία καταφανή και για τους ίδιους τους χριστιανούς καθώς και πολλά λάθη του θα ξεχαστούν από το ποίμνιο όπως προέτρεψε ο Άνθιμος και οι μελλοντικές γενιές ορθοδόξων θα αναγνωρίζουν στο πρόσωπο του ένα μεγάλο ιεράρχη. Κι αν αυτό μας λέει κάτι για το πως το παρόν θα διαμορφώσει το μέλλον μέσα από την επιλεκτική λήθη, μάλλον μας λέει πιο πολλά για το πως το παρελθόν διαμόρφωσε το παρόν.

Κλείνοντας θέλω να πω ότι με αυτούς που φεύγουν δεν υπάρχουν διαφωνίες όμως ας μην ξεχάσουμε αυτές που υπήρξαν γιατί είναι ο μόνος τρόπος να μάθουμε κάτι από αυτές εμείς που μένουμε. Τα παραπάνω που γράφω αφορούν τον θεσμό της εκκλησίας και το πρόσωπο του Χριστόδουλου σαν κομμάτι αυτού του θεσμού. Για την ανθρώπινη πλευρά του θανάτου του έχω ήδη γράψει (click εδώ). Αντίο στον άνθρωπο Χριστόδουλο.

Advertisements

4 Σχόλια

  1. Δύο άρθρα του Αντώνη Πανούτσου που, μεταξύ άλλων, αποδομεί κλίμα των ημερών. Αξίζει να διαβαστούν.

    http://www.sport-fm.gr/article.jsp?id=117934

    http://www.sport-fm.gr/article.jsp?id=118086


  2. Και κάτι ακόμα: η φράση «ας ξεχάσουμε τα λάθη» συνήθως μας «προετοιμάζει» για τα χειρότερα! Αυτό ισχύει και για την πολιτική σκηνή, όπου επίσης έχουμε την τάση να αγιοποιούμε τους ηγέτες που έχουν πεθάνει, αλλά και για τις παρελθούσες δεκαετίες (π.χ. η «αθώα» δεκαετία του ’60). Απλώς φαντάσου τι έχουμε να δούμε και να ακούσουμε αν ο Άνθιμος εκλεγεί αρχιεπίσκοπος!!!


  3. Πολυ εύστοχο και νηφάλιο κείμενο περί της διαδικασίας της αγιοποίησης/ηρωοποιησης…Εστω και καθυστερημένα,χαίρομαι που το διάβασα.


  4. Squarelogic, ευχαριστώ πολύ. Χαίρομαι κι εγώ που έστω και καθυστερημένα κάποια παλαιότερα post διαβάζονται και εκτιμούνται! 🙂



Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: