h1

Graffiti, αστική κουλτούρα και παρανομία

13/09/2008

Τους γκραφιτάδες τους γούσταρα πάντα, είχα αρκετούς φίλους άλλωστε που έκαναν γκράφιτι (ή γκραφίτι) και αισθανόμουν πάντα ότι υπήρχε μια συνάφεια στις απόψεις και στις προσεγγίσεις των πραγμάτων αν και εκείνοι συχνά έμοιαζαν να χάνονται μέσα σε ένα πλαίσιο μάλλον αυτοαναφορικό και τροφοδοτούμενο αποκλειστικά από την “φιλοσοφία” και την “κουλτούρα” τους (πχ το tagging αφορά μόνο αυτούς που το αναγνωρίζουν). Από την άλλη όμως και παρά το γεγονός ότι οι πιο πολλοί πιτσιρικάδες έλεγαν τα κλισέ, “το γκράφιτι είναι τρόπος ζωής” κλπ και ήταν αμφίβολο αν ήξεραν να σου εξηγήσουν τι εννοούν, υπήρχαν και κάποιοι αρκετά φιλοσοφημένοι. Στις συζητήσεις τους, μιλούσαν για τον Guy Debord, την “κοινωνία του θεάματος“, τους καταστασιακούς γενικότερα, την πόλη και την εμπειρία της πόλης κι όλα αυτά μέσα σε μια mild ιδεολογική ατμόσφαιρα και με μια φιλολογία μάλλον αριστερόστροφη αλλά πολύ πιο cool, σύγχρονη (και μεταμοντέρνα στην ουσία της) από την αντίστοιχη των περισσότερων “αριστερών” που κυκλοφορούσαν στα αμφιθέατρα του πανεπιστημίου την ίδια εποχή. Οι γκραφιτάδες δεν με πίεζαν να αλλάξω τον κόσμο σύμφωνα με ιδέες που τροφοδοτούνταν από μια αντικειμενική αλήθεια, αλλά διεκδικούσαν κάτι πολύ πιο απλό, ένα υποκείμενο και μια θέση για την χωρική του έκφραση και αυτό το βρίσκω πολύ ουσιαστικό και μέσα από την επαφή μαζί τους βοηθήθηκα και προσωπικά να καλλιεργήσω την “αρχιτεκτονική” μου συνείδηση και ευαισθησία.

Το βασικό πρόβλημα και η βάση της διαφωνίας μου μαζί τους, όπως την καταλαβαίνω σήμερα σκεπτόμενος πιο αναλυτικά από τότε, ήταν ότι γι’ αυτούς η αρχή ήταν το μέσο και αν όχι η πράξη του γκράφιτι καθαυτή, σίγουρα η “αστική δράση” όπως αυτοί την εννοούσαν, δηλαδή περισσότερο ως occupation (κατάληψη) του αστικού χώρου και λιγότερο ως deformation. Δηλαδή παρήγαγαν μια σειρά από αστικές δράσεις που σκοπό είχαν να φτιάξουν “καταστάσεις” (skateboarding) που αλλοιώνουν την εμπειρία και το βίωμα της πόλης εικονογραφώντας την αλλά όχι να αλλάξουν την μορφή της πόλης ως αστικό μόρφωμα και ως δομή (κοινωνική, οικονομική, πολιτική κλπ). Κοινώς το γκράφιτι ήταν κάτι που με γοήτευε και με ενδιέφερε αλλά ήταν κάτι λιγότερο από αυτό που επεδίωκα. Από την άλλη όμως όλα αυτά τα χρόνια ποτέ δεν βρήκα επαρκείς απαντήσεις για το πως δύναται να αλλάξει η δομή της πόλης επιτυχώς και το πιθανότερο είναι να μη βρω καθώς οι απαντήσεις απομακρύνονται όλο και περισσότερο και πολλαπλασιάζονται οι ερωτήσεις. Οπότε ίσως οι γκραφιτάδες να είναι σωστοί κι εγώ λάθος, ίσως πραγματικά το μόνο που μπορεί να παραμορφωθεί χωρίς αρνητικές συνέπειες είναι η εικόνα και η εμπειρία της πόλης, όχι οι δομές της.

Αυτό που θέλω να κρατήσω όμως από όλες αυτές τις γενικότητες είναι η ουσία του πράγματος και αφορά την θέση και το είναι των γκραφιτάδων. Θεωρώ ότι αυτοί οι νέοι είναι φορείς μιας αστικής κουλτούρας που είναι και “αστική” και “κουλτούρα” στην ουσία της γιατί αφορά το άστυ ως χώρο συγκρότησης του υποκειμένου μέσα από την διαλεκτική του σχέση και διάδραση με αυτό. Δεν θα σταθώ στο αν το ίδιο το γκράφιτι είναι κοινωνική έκφραση, επαναστατικό μανιφέστο, εικαστικό γεγονός ή “τέχνη” και δεν με ενδιαφέρει ο ορισμός του ως προϊόν μιας ανάλυσης των κοινωνικών καταβολών του (τουλάχιστον όχι σε αυτό το ποστ, ίσως αρμόδιος να πει πιο πολλά είναι ο φίλος μου ο kert). Με ενδιαφέρει το αυτό του αστικού γεγονότος και κυρίως του ατόμου που το συνθέτει. Για την πόλη λοιπόν το γκράφιτι είναι ένα υπαρκτό φαινόμενο και για το άτομο μια επιλογή ανάμεσα σε πολλές. Θα σταθώ στο δεύτερο και θα πω ότι το να τρέχεις με ένα σακίδιο γεμάτο με σπρέυ για να βάψεις τοίχους και να αφήσεις (συχνά να κεντήσεις) ένα αποτύπωμα δικό σου (και όχι το σύνθημα για μια ομάδα ή ένα κόμμα) κουβαλάει πολύ περισσότερη γοητεία, οραματισμό και αγάπη για τα πράγματα και είναι συνάμα πιο πραγματικό από το να βγαίνεις με το αυτοκίνητο του μπαμπά σου στον Κιάμο όντας μόλις 19. Αυτό δεν έχει να κάνει με το τι είσαι αλλά με το τι θέλεις να είσαι, με το αν διαλέγεις να φτιάχνεις αυτό που ζεις ή να αφήνεις τους άλλους να το φτιάχνουν για εσένα και τελικά με το αν εσύ ο ίδιος επιλέγεις να εικονογραφείς εκτός από το να εικονογραφείσαι.

Δυστυχώς από την άλλη, το παράλογο στο γκράφιτι σήμερα είναι ότι εξακολουθεί να υπάρχει το φλερτ με το κυνηγητό και τα όρια της παρανομίας και γι’ αυτό φυσικά δεν φταίνε οι γκραφιτάδες, αν και είναι γεγονός ότι πολλοί εξιτάρονται από αυτό. Δεν ξέρω αν το γκράφιτι θα ήταν το ίδιο αν δεν υπήρχε το κυνηγητό και η αίσθηση του κινδύνου αλλά νομίζω ότι είναι καιρός να καταλάβει η κοινωνία ότι αυτός ο νέος κόσμος που στρέφεται προς τέτοιες δράσεις δεν είναι απαραίτητα ούτε υπόκοσμος ούτε αλητεία. Προσωπικά μάλιστα νομίζω το αντίθετο, ότι συχνά αυτοί οι νέοι συγκροτούν ή δύνανται να συγκροτήσουν μια νεανική avant garde παίζοντας κυρίαρχο ρόλο στην κουλτούρα και το είναι της πόλης κι ας μου λερώνουν τοίχους ή βαγόνια τρένων. Επιπλέον οφείλουμε να κατανοήσουμε ότι  αυτές οι καταστάσεις δεν είναι απλά μια παρενέργεια στο αστικό τοπίο αλλά το απολύτως φυσικό προϊόν του αστικού τρόπου ζωής που συγκροτείται και συγκροτεί την πόλη ως τέτοια, ως “πόλη” όπου το υποκείμενο συμμετέχει ενεργά συγκροτώντας τον χώρο του και γι’ αυτό πριν να δούμε το φαινόμενο ως γκράφιτι, ως αστική δράση, ως τέχνη κλπ πρέπει να το βιώσουμε ως κάτι απολύτως ανθρώπινο, ως ένα στίγμα ανθρώπινης παρουσίας που διασφαλίζει τον εξανθρωπισμό του αστικού χώρου, που γεννά την έννοια τόπος.

Αντίο φίλε.

About these ads

8 σχόλια

  1. Δεν είχα μάθει την είδηση, με τάραξε τώρα, ήμουν και χαμένη στις σκέψεις σου…Πάντως κάτι τέτοια γεγονότα φτιάχνουν “κινήματα”, μόνο αυτό μου έρχεται να πω.
    Στο θέμα σου τώρα: σου έχω γράψει πολλές φορές ότι ζηλεύω τον τρόπο που αντιλαμβάνεσαι τα πράγματα, συνδυάζοντες σπουδές και διαβάσματα και κυρίως ο τρόπος που συνθέτεις απόψεις.
    Εμένα μ’ αρέσουν τα γκράφιτι, λόγια ή εικόνες, έχω δει γυμνούς τοίχους να ντύνονται πανέμορφα κι έχω διαβάσει σπουδαία ποίηση σε άλλους. Δεν μπορώ να φανταστώ την πόλη χωρίς αυτά, θα ήταν βαρετή μάλλον. Να, το στοιχείο της έκπληξης είναι ένα από αυτά που μας προσφέρουν, πέρα από το αισθητικό εννοώ.
    Και νομίζω πως μπορούν να επηρεάσουν ανθρώπους, ο πατέρας μου που κάνει κάθε μέρα την ίδια διαδρομή με τον Ηλεκτρικό μου είπε μια μέρα “αν κοπεί το ρεύμα, τελειώνει ο πολιτισμός σας”.
    Μ’ αρέσει αυτό, καμιά μέρα θα τον ακούσουμε να λέει “ο οργασμός του ανθρώπου σε επανάσταση”!
    Επίσης, μ’ αρέσει και ο Μπάνκσι.
    Ωραίο ποστ, cowboy!


  2. Ωραίο post:)θενκς και για τα καλά σου λόγια. Λοιπόν, θα σταθώ σε μερικές λέξεις κλειδιά του αυτού του post:
    1_αυτοαναφορικότητα
    2_μέσο και αν όχι η πράξη
    3_αλλάγη στην εμπειρία- όχι οι δομές της πόλης
    4_“αστική” και “κουλτούρα”
    5_εικονογραφείς-εικονογραφείσαι
    6_φλερτ με το κυνηγητό

    Ξεκινώντας, όσο δυσδιάστατες είναι οι εικόνες που παράγει το graffiti άλλο τόσο δισυπόστατο είναι και το ίδιο. Είναι ένα αστικό-εικαστικό φαινόμενο, κομμάτι-στοιχείο της hip hop υποκουλτούρας, και πρέπει να ιδωθεί από μια εικαστική και από μια πολιτική διάσταση.

    1_Ότι το graffiti είναι αυτοαναφορικό είναι το μόνο σίγουρο- μαρτυρίες των ίδιων των συμμετεχόντων υπάρχουν ήδη από τις πρώτες ταινίες που ασχολήθηκαν και διέδωσαν το graffiti ανά τον κόσμο (βλ. StyleWars, WildStyle etc). Άλλωστε δεν υπάρχουν ίχνη έξω από μια ομάδα που τα αναγνωρίζει και τα επικαιροποιεί. Το graffiti, συνήθως, εκλαμβάνεται ως ένα ομογενοποιημένο σύνολο. Σπάνια εκτιμάται με τους όρους επικοινωνίας που θέτουν οι ίδιοι οι καλλιτέχνες, όπως είναι η πανταχού παρουσία, δηλαδή η επανάληψη του ονόματος (tag) σε ολόκληρη την πόλη (all city, όρος που χρησιμοποιείται για την εμφάνιση της υπογραφής σε όσο το δυνατόν περισσότερα σημεία της πόλης), ή η ποιότητα του στυλ γραφής. Με αυτή την έννοια, οι συγγραφείς graffiti ενδιαφέρονται περισσότερο για την επικοινωνία εντός της δικής τους υποκουλτούρας και του κώδικα σημασίας, παρά για το εξωτερικό κοινό. Άλλωστε πρέπει να γνωρίζεις να διαβάζεις αυτήν την ιδιότυπη «παρτιτούρα», κάτι που είναι δύσκολο στο ευρύ κοινό.
    (διάλειμμα για διαφημίσεις ή αλλιώς αισχρότατη αυτοδιαφήμιση: σύντομα στο blog- θέμα η αυτοαναφορικότητα του graffiti σε σχέση με τη συλλογική μνήμη)

    2_Message is the meaning!? Το μέσο είναι το νόημα? Η πράξη? Ο Marcuse επιζητά από την τέχνη να παίξει δύο ρόλους: έναν πολιτικό και έναν απελευθερωτικό διαμέσου της αυτονομίας του έργου τέχνης. Με λίγα λόγια, οραματίζεται τη σύζευξη της αισθητικής απόλαυσης και της επαναστατικής δράσης. Καλεί λοιπόν την τέχνη να διαδραματίσει έναν ουσιαστικό ρόλο στην καθημερινή ζωή, έτσι ώστε να εμπνεύσει και να χειραγωγήσει, βρισκόμενη σε διαρκή σύγκρουση με την υπάρχουσα πραγματικότητα. Θεωρεί ότι η τέχνη μπορεί να εκφράσει τη ριζοσπαστική της δύναμη “μόνο σαν τέχνη, με τη δική της γλώσσα και εικόνα, που ακυρώνει την καθημερινή γλώσσα, την «prose du monde»” και ότι “δε μπορεί να αντιπροσωπεύει την επανάσταση, μπορεί μόνο να την επικληθεί με ένα άλλο μέσο, με μια αισθητική φόρμα στην οποία κρύβεται το πολιτικό της περιεχόμενο”. Δεν ισχυρίζομαι ότι το graffiti είναι τέχνη. Εύκολα όμως μπορεί κανείς να εντοπίσει σχέση σε αυτό που αποκαλέσαμε λίγο παραπάνω «αυτονομία» του έργου τέχνης με το graffiti, αφού το τελευταίο χαρακτηρίζεται από μια αδιαμεσολάβητη φύση. Έπειτα, αναφερθήκαμε στην απαίτηση του Marcuse για ριζοσπαστική αλλαγή ως προς στυλ και τεχνική, έτσι ώστε η τέχνη να είναι πολιτική και απελευθερωτική. Ως προς το στυλ, το graffiti δεν έχει να προσδώσει πολλά, λόγω τον ισχυρών επιρροών που δέχθηκε από άλλες τέχνες, αλλά κατάφερε μέσα από διαδικασίες και ζυμώσεις να έχει συγκροτήσει ένα δικό του πρωτότυπο και ιδιόρρυθμο αισθητικό λεξιλόγιο, κάτι που απαντά και στο αίτημα για μια γλώσσα που ακυρώνει την καθημερινή. Ως προς την τεχνική, σίγουρα προσφέρει μια ριζοσπαστική αλλαγή λόγω της αντισυμβατικότητας του μέσου που χρησιμοποιεί. Λίγο αργότερα, στη σύντομη αναφορά μας στο Marcuse, συναντήσαμε το αίτημα να παίξει η τέχνη ρόλο στην καθημερινή ζωή έτσι ώστε να μπορεί να χειραφετήσει, κάτι που είναι γεγονός γιατί το graffiti καταφέρνει να εμπνεύσει ανθρώπους που ποτέ δεν είχαν σκεφτεί να παράγουν τέχνη να το κάνουν ή έστω να ασχοληθούν με αυτήν.

    3_Εδώ δεν έχω και πολλά να πω. Όπως αποκαλέστηκες την αναλυτική σου διάθεση τον τελευταίο καιρό, ομοίως θα πράξω και εγώ. Το μόνο που μπορεί να αλλάξει το graffiti είναι την όψη, την εμπειρία και ίσως τους ανθρώπους της πόλης (θεατές δυνητικοί δράστες, βάση αυτών που είπαμε παραπάνω) και όχι τις χωρικές, πόσο μάλλον τις κοινωνικές, δομές.

    4_Το graffiti είναι αστικό (υπό την έννοια του urban και όχι κάτι πιο class conscious) αλλά δεν είναι κουλτούρα. Μπορούμε μόνο να το συλλάβουμε και να το ορίσουμε ως υποκουλτούρα (δεν θα επεκταθώ στον ορισμό γιατί ήδη το έχω κουράσει, βλ. Hebdige D., Subculture: The Meaning of Styles και έναν καλό ορισμό στο λήμα subculture στη wiki).

    5_Αυτό απλά μου άρεσε και είπα να το επαναλάβω.!!

    6_Η παράνομη φύση είναι ένα από τα καταστατικά στοιχεία του graffiti. Μέσα από αυτή είναι που καταφέρνει να αποφύγει τις αισθητικές ή πολιτικές εκπτώσεις κατά την δράση του. Οπότε, δεν έχει να κάνει μόνο με την αδρεναλίνη αλλά και με την δυνατότητα πιο άμεσης και ειλικρινής έκφρασης.

    Τέλος, για να επιστρέψω στην αρχική σου υπόθεση, δηλαδή για την σχέση του graffiti με Situationists και Guy Debord, ο μόνος εμφανής συσχετισμός που μπορώ να εντοπίσω συμπυκνώνεται στη φράση του Debord: “Ο δράστης στη θέση του θεατή!”

    ps: rip στο παλικαράκι που έφυγε τόσο άδικα..


  3. εγώ έχω μόνο να πω ότι ένα από τα ωραιότερα γκράφιτι που έχω δει είναι αυτό:

    και είναι στο τείχος του Βερολίνου.


  4. Η εμπορευματοποιημένη τέχνη, καθώς και η δήθεν, έχουν πάψει να με συγκινούν εδώ και χρόνια.
    Αντίθετα, τα γκράφιτι είναι πηγαία, γνήσια τέχνη, καθαρά αστική όπως λες, ακόμα κι αν είναι μια απλή υπογραφή! Έχω φωτογραφήσει πολλά, σε διάφορες πόλεις, και εμπλουτίζω συχνά τη συλλογή μου. Κάποια είναι αληθινά συγκλονιστικά! Άλλα πάλι είναι πίνακες ζωγραφικής, προορισμένοι να καταστραφούν από τη βροχή και τους ανόητους!
    Ομορφαίνουν την πόλη και μας κάνουν να σκεφτόμαστε λιγάκι…
    Μου αρέσουν πολύ και τα συνθήματα. Στα φοιτητικά μου χρόνια, τα καλύτερα συνθήματα τα έγραφαν φυσικά οι αναρχικοί! Με ανατρεπτικό χιούμορ! Όπως εκείνο το φοβερό: “Έχασα τον Κνίτη μου. Όποιος τον βρει, μπορεί να τον κρατήσει και να μου επιστρέψει τη γλάστρα”!


  5. πολύ σωστά το έθεσες :)


  6. Θέλω τόσο πολύ να απαντήσω εκτενώς σε όλους σας αλλά αμέλησα τα σχόλια για λίγες μέρες και μαζεύτηκαν πολλά σε ένα θέμα που με ενδιαφέρει πολύ και χαίρομαι ειλικρινά που ενδιαφέρει και εσάς. Ζητώ συγγνώμη για την καθυστερημένη απάντηση και που ίσως δεν θα σας καλύψω, ειδικά τον Kert αν και ήδη μιλήσαμε και σίγουρα θα ξαναμιλήσουμε για το θέμα.

    @elf, ξαναδιάβασα το σχόλιο σου πολλές φορές. Σε ευχαριστώ ειλικρινά για την εκτίμηση και για τον τρόπο που την εκφράζεις, σημαίνει πολλά για εμένα γιατί κι εγώ σε εκτιμώ (ως άνθρωπο, όχι μόνο την γραφή σου). Σήμερα με βοήθησε πολύ αυτό που μου γράφεις για λόγους που έχουν να κάνουν ακριβώς με τις σκέψεις μου, την “σύνθεση” των απόψεων μου και τελικά με την πορεία της έρευνας μου στο Πανεπιστήμιο και το αβέβαιο μέλλον της. Ακόμα κι αν η ακαδημαϊκή μου πορεία τελειώσει εδώ και δεν μπορέσω να διεκδικήσω κάποιον ακόμα τίτλο, έχω κερδίσει να είμαι ένας cowboy που έχει την εκτίμηση των ανθρώπων που εκτιμά κι αυτό δεν είναι λίγο! ;)

    @Kert, παλιογάιδαρε με εκθέτεις στους αναγνώστες μου γράφοντας πράγματα που δεν ξέρω!:) Πάντως ήταν πολύ χρήσιμο το comment και με βοήθησε αρκετά, ο όρος υποκουλτούρα είναι πιο σωστός απλά δεν τον κατείχα παρόλο που το έχω δει γραμμένο (νομίζω πάλι σε δικό σου κείμενο) και πράγματι αντί του occupation μοιάζει πιο ακριβές το appropriation. Μάλιστα όσο πιο πολύ το σκέφτομαι τόσο πιο πολύ καταλαβαίνω το λάθος και θέλω να το διορθώσω στο post αλλά δεν θα το κάνω, έτσι για να φαίνεται ότι έκανα λάθος και ότι δεν φοβάμαι να το παραδεχτώ. Για τον Debord συμφωνήσαμε στο “reclaiming the city” αλλά αυτό είναι μια τεράστια ιστορία που σηκώνει όχι μόνο νέο post αλλά ολόκληρο διδακτορικό! Πάντως νομίζω ότι για μη ειδικός στο Graffiti δεν τα πήγα κι άσχημα! :)

    @Krot, Όχι, το πιο ωραίο graffiti το είχα κάνει εγώ σε έναν κάδο απορριμάτων στην σχολή μου στην Θεσσαλονίκη, είχα γράψει “ΖΩΗ ΕΝ ΚΑΔΩ” :P

    @lotofagus, Οι αναρχικοί έγραφαν πάντα τα καλύτερα συνθήματα και είχαν πάντα τις πιο ωραίες αφίσες και την πιο artistic γραφιστική και γραφιστική. Αυτό με τον Κνίτη όταν το διάβασα στο comment αρχικά πέθανα στο γέλιο, μετά συνειδητοποίησα ότι κάπου το έχω ξανακούσει και τώρα σκέφτομαι μήπως το έχω δει κι εγώ γραμμένο κάπου! Λες;

    @Batgirl, φυσικά, αφού “δεν παίζομαι”, χιχιχι! ;)


  7. kalos hsoun,kalos..:P
    (gia na min to pareis epanw sou, etsi wste na gineis kalyteros!)


  8. Δεν μπορώ να φανταστώ πού θα μπορούσες να το έχεις δει γραμμένο, αφού όταν γράφτηκε δεν είχες γεννηθεί μάλλον. Ίσως να το αποθησαύρισε κάποιος σε βιβλίο για συνθήματα.
    Τότε τα συνθήματα είχαν πολύ χιούμορ, τώρα είναι πολύ πικρά! Σήμερα δεν θα μπορούσε να γραφτεί το “Κάτω οι ΗΠΑ, κάτω το ΝΑΤΟ, κάτω στον Πειραιά στα Καμίνια”, διότι δεν έχει νόημα πια.
    Έχω δημοσιεύσει μερικά στο μπλογκ μου, κι αν δεν με έδερνε τόση τεμπελιά, θα τα είχα σκανάρει όλα!



Υποβολή απάντησης

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

WordPress.com Logo

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Log Out / Αλλαγή )

Twitter picture

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Log Out / Αλλαγή )

Facebook photo

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Log Out / Αλλαγή )

Google+ photo

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Log Out / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Follow

Get every new post delivered to your Inbox.

Join 38 other followers

%d bloggers like this: